ರಾಜಸ್ತಾನ ಅನೇಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೀಸದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ನಡೆದಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳೆಂದರೆ ರಾಜಪುರ-ದರಿಬಾ, ಪುರ್-ಬನೇರಾ, ಚೌತ್ ಕಾ ಬಾರ್ವಾರಾ, ಅಗುಚಾ, ಅಜ್ಮೇರ್-ಘಗ್ರ, ಸಾವರ್, ಜಹಜ್‌ಪುರ್, ಬಸಂತಘರ್-ದೇರಿ, ರಾಂಪುರ-ಅಗುಚಾ ಮತ್ತು ಜಾವರ್ ಗಣಿಗಳು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸೀಸ ಮತ್ತು ಸತು ಒಟ್ಟಾಗಿ ದೊರಕುತ್ತವೆ.
ಡಾ. ಎಂ. ವೆಂಕಟಸ್ವಾಮಿ ಅನುವಾದಿತ “ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ” ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ

ಅಗತ್ಯವಿರಲಿ, ಇಲ್ಲದಿರಲಿ, ಆಫೀಸಿನಲ್ಲಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಗೋಪಾಲ್‌ ಮನೆಯವರು ತಮಗೆ ಸಂಬಂಧಿಯೆಂದು, ಇಂತಹವರು, ಇಂತಹ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತಮಗೆ ಭಾವನೆಂಟರು, ವಾರಗಿತ್ತಿಯರು, ಅತ್ತಿಗೆ-ನಾದಿನಿಯರು ಆಗಬೇಕೆಂದು ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯೂ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಅವರು ನನ್ನೆದುರಿಗೇ ಎಷ್ಟೋ ಸಲ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಇಲ್ಲ ಇವರು ಸಹಜವಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಕೃತ್ರಿಮತೆಯೇನೂ ಇಲ್ಲ ಅನಿಸಿತು. ಆದರೂ ಆರ‍್ಮುಗಂ ತಮ್ಮ ಉಳಿದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮದುವೆ ಸಂಬಂಧ ಹುಡುಕುವಾಗ, ಕುದುರಿಸುವಾಗ, ರಾಜಗೋಪಾಲ್‌ ಮನೆತನದೊಡನೆಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುತ್ತಿದ್ದುದು ಅತಿಯಾಯಿತೆನಿಸಿತು.
ಕೆ. ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಬರೆಯುವ ಕಥಾಸರಣಿ “ರೂಪಕಗಳಿಗೆ ಕೊರತೆಯಿಲ್ಲ”

ನಮ್ಮ ದೇವರು ದೇವಸ್ಥಾನ ಋಷಿಗಳು ದೇವರು ದಿಂಡರು…. ಇವರುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಬೇಕು ಅಂದರೆ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಪ್ರೇಯರ್ ಹಾಲ್ ಅಂತ ಇರ್ತವೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನೇಮಿತವಾದ ಒಬ್ಬರು ಪುರುಷ ಒಬ್ಬರು ಮಹಿಳೆ ಇರ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ ಹತ್ತು ನಿಮಿಷಕ್ಕೆ ರೆಕಾರ್ಡೆಡ್ ಪ್ರೇಯರ್‌ಗಳನ್ನು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ಸಿಟಿಂಗ್‌ಗೆ ಇಷ್ಟು ದುಡ್ಡು ಅಂತ ಕೊಟ್ಟು ಇಂತಹ ಕಡೆ ಹೋಗಬಹುದು. ಇಂತಹ ಕಡೆ ಬಂದರೆ ಶಾಂತಿ ಸಮಾಧಾನ ಸಿಗುತ್ತೆ ಅಂತ ಸರ್ಕಾರ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುತ್ತೆ. ಭಗ್ನ ಹೃದಯಿಗಳು ಇಂತಹ ಕಡೆ ಹೇರಳವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ!
ಎಚ್. ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಬರೆಯುವ “ಹಳೆ ಬೆಂಗಳೂರ ಕಥೆಗಳು” ಸರಣಿಯ ೯೫ನೇ ಬರಹ ನಿಮ್ಮ ಓದಿಗೆ

ನೂರಾರು ಹಕ್ಕಿಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಒಂದೇ ಮರದ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ; ತಿಂಗಳ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಇದು ನಕ್ಷತ್ರ ಸಮೂಹದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ! ನೀರಿರುವೆಡೆ, ಮರದ ಮೇಲೆ, ಇದೇ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಬಕ, ನೀರುಕಾಗೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಪ್ರಭೇದದ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿ, ಕಡ್ಡಿಗಳಿಂದ ತಯಾರಾದ ಅಟ್ಟಣಿಗೆ ಗೂಡುಗಳ ಕಾಲೊನಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಪ್ರಜನನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸಮೂಹ ಗೂಡಿನಲ್ಲಿದ್ದುಕೊಂಡು ‘ರಕ್ ರಕ್’ ಎಂಬ ಶಬ್ದ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿದರೆ, ಗೋವಕ್ಕಿಗಳು ವರ್ಷದ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಳೆ ನಿಶ್ಶಬ್ದವಾಗಿಯೇ ಕಾಲ ಕಳೆಯುತ್ತವೆ.
ಡಾ. ಎಸ್.ವಿ. ನರಸಿಂಹನ್‌ ಬರೆಯುವ “ಹಕ್ಕಿಪಕ್ಷಿ ಚಿತ್ರ ಸಂಪುಟ” ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ “ಗೋವಕ್ಕಿ”ಯ ಕುರಿತ ಬರಹ ಇಲ್ಲಿದೆ

ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚಿನ್ಮಲ್ಗುಂಡ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಳು ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಇದೇ ಪ್ರದೇಶದ ಹದಬನತ್ತ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ರಾಮಗಿರಿ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಳು ಟಿಪ್ಪು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದವು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇತರ ಲೋಹಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೊಂದು ನಿಖರವಾದ ಲಿಖಿತ ದಾಖಲೆಗಳು ದೊರಕುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದೇ ಹೇಳಬೇಕು.
ಡಾ. ಎಂ. ವೆಂಕಟಸ್ವಾಮಿ ಅನುವಾದಿತ “ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ” ಸರಣಿ

ಆ ಮುಸ್ಲಿಂ ಹೆಂಗಸು ಬಹಳ ಒಳ್ಳೆಯವರಾಗಿದ್ದರು. ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅಪ್ಪನೂ ಮಧ್ಯೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಶೇಕ್ ಚಾಂದ್ ಅವರ ಪರಿಚಯವಿದೆ ಎಂದು ನನಗೆ ತಿಳಿದೇ ಇರಲಿಲ್ಲ! ಹೀಗಾಗಿ ಅವರು ತಲೆ ಸವರುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿಯೇ ಮಾಡಿದರು. ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರೀತಿಯ ಪಾಠವನ್ನು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದೇ ಹೇಳಿದ್ದು. ನಾನು ತಲೆಯಾಡಿಸಿದ್ದೇ ಆಡಿಸಿದ್ದು.
ಕೀರ್ತಿ ಬೈಂದೂರು ನಿರೂಪಣೆಯ ಜುಲೇಖಾ ಬೇಗಂ ಜೀವನ ವೃತ್ತಾಂತ “ಒಂದು ಜೀವ ಮೂರು ಜನ್ಮ” ಇಪ್ಪತ್ತಾರನೆಯ ಕಂತು

ನನಗೆ ನನ್ನ ಹತ್ತಿರ ಅವರು ಏನೋ ಹೇಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೊರಗಡೆ ಅಸ್ತಮಿಸಲು ತಯಾರಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಸೂರ್ಯನ ದಿನದ ಕೊನೆಯ ಕಿರಣಗಳು ಕಿಟಕಿಯ ಮೂಲಕ ಅವರ ಮುಖವನ್ನು ಕೂಡ ತಲುಪಿ, ಅವರ ಮಾತನಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಗೊತ್ತಾಗುವಂತಾಯಿತು. ಅವರ ನುಣುಪಾದ ಮುಖವನ್ನು ನನ್ನ ಕಿವಿಯ ಹತ್ತಿರವೇ ತರುತ್ತಿದ್ದರು. ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತವರಿಗೆ, ಎದುರು ಕುಳಿತು ನಮ್ಮನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದವರಿಗೆ, ನಾನು ಅವರಿಗೆ ಆಪ್ತ, ದೀರ್ಘ ಕಾಲದಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪರಿಚಯವಿರುವವನು ಅನಿಸುತ್ತಿದ್ದುದು ನನಗೆ ಗೊತ್ತಾಯಿತು.
ಕೆ. ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಬರೆಯುವ ಕಥಾಸರಣಿ “ರೂಪಕಗಳಿಗೆ ಕೊರತೆಯಿಲ್ಲ”

ಬೆಳಗು ಬೈಗುಗಳಲ್ಲಿ ಥರಂಥರದ ಹಕ್ಕಿ ಹಿಂಡುಗಳು. ತೋಟಾಂತ ತೋಟವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಅವುಗಳ ಚಿಲಿಪಿಲಿ ಮುಳುಗೇಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ಹೊತ್ತಲ್ಲಿ ಮೂರ್ತಿ ಅನ್ಯಮನಸ್ಕನಾಗಿಬಿಡುತ್ತಿದ್ದ. ತೋಟದ ಬದುಗಳಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ಆ ಚಿಲಿಪಿಲಿ ಸದ್ದಿಗೆ ರೋಮಾಂಚನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ. ಹಂಗೆ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಕೂಗನ್ನು ಎದೆಯ ಕೂಗಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಮೂರ್ತಿ ಹಲವು ಹಕ್ಕಿಗಳು ಕೂಗುವುದನ್ನು ಒಂಚೂರೂ ತಪ್ಪದಂತೆ ಅನುಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಗಿಳಿಗಳು, ಗುಚ್ಚಕ್ಕಿ ಹಾಗೂ ಗೂಬೆಗಳ ಕೂಗು ಥೇಟ್ ಅವುಗಳಂತೆಯೇ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಎಸ್. ಗಂಗಾಧರಯ್ಯ ಅನುಭವ ಕಥನ “ಕಾಡ ಕಕ್ಕೆ”ಯ ಹದಿನೇಳನೆಯ ಕಂತು